Topraksız tarım (Soilless farming) kavramı aslında geniş bir şemsiyedir. Bitkinin köklerini doğrudan toprağa sokmadan yapılan her türlü tarımsal inovasyon bu kategoriye girer. Ticari ölçekte bilmeniz gereken 3 ana sistem vardır.

1. Hidroponik (Hydroponics) Sistemler

Türkiye'deki ve dünyadaki ticari topraksız domates/çilek seralarının %95'i bu sistemi kullanır. Bitki kökleri doğrudan suya batmaz; kokopit (hindistan cevizi lifi), taş yünü (rockwool) veya perlit gibi inert (ölü) katı substratlara tutunur. İhtiyacı olan gübreli su, bilgisayar kontrollü damlatıcılarla bu substrata verilir.

• Kullanım Yeri: Salkım domates, biber, patlıcan, hıyar, çilek.
• Avantajı: Kurulumu bilindik, otomasyonu kolay, arıza durumunda köklerdeki ıslak substrat bitkiyi 1 gün daha hayatta tutar.

2. Aeroponik (Aeroponics) Sistemler

Bitkinin kökleri ne toprağa ne suya ne de kokopite değer. Kökler karanlık bir kutunun içinde havada asılı durur. Besinli su, yüksek basınçlı mikronize memelerle saniyede bir kez sis (buhar) olarak köklere püskürtülür. Oksijen maksimum seviyededir.

• Kullanım Yeri: Patates tohumluğu (mini yumru) üretimi ve elit fide yetiştiriciliği.
• Dezavantajı: En küçük elektrik veya pompa arızasında, kökler havada olduğu için bitki 15 dakika içinde kuruyarak ölür. Yüksek risk barındırır.

3. Aquaponik (Aquaponics) Sistemler

Balık çiftliği ile topraksız tarımın birleştirilmiş halidir. Havuzlarda yetiştirilen balıkların dışkılarıyla kirlenmiş ve amonyak dolmuş su, faydalı bakteriler sayesinde nitrata (doğal gübreye) çevrilerek sebzelerin köklerine pompalanır. Bitkiler suyu filtreleyip temizler ve temiz su balıklara geri döner.

• Kullanım Yeri: Marul, fesleğen ve yeşillik seraları.
• Avantajı: %100 ekolojik, kimyasal gübre gerektirmeyen kusursuz bir eko-sistemdir. Tek yatırımla hem tonlarca balık hem sebze satarsınız.